تبلیغات
Law Journal

حقوق و تکالیف غیرمالی زوجین 1

نویسنده: مجتبی بهزادیان

کارشناس ارشد حقوق خصوصی

چکیده

سخن از آنجا آغاز می کنیم که عامل انتخاب این موضوع بدان علت بود که احساس می شود قانون کشور ما در باب موضوع مطروحه بطور جد پیگر و مصّر نبوده ، چرا که دیده می شود عدم رعایت حقوق و تکالیف زوجین نسبت به یکدیگر بیشتر از اینکه ریشه در عدم آگاهی از قوانین داشته باشد از خانواده و عدم آگاهی از روانشناسی تربیت خانواده و همسران است که این خود معضلی است بزرگ ، از طرف دیگر قانون مدنی کشور عزیزمان در چهار ماده و به صورت مختصر مواردی از تشدید مبانی زندگی زوجین و تکالیف آنان صحبت  می کند که خواننده سردرگم است که این تکالیف را در چه زمینه ای تعریف کند، چه بهتر بود که مقنن محترم با بهره گیری از علم روانشناسی و ریشه دار کردن موضوعات این چنین ،که قطعاً به عواطف طرفین و بنیان خانواده باز می گردد کمک شایانی به آشنایی جوانانی که قصد پیوند آسمانی داشتند می نمود. بنده حقیر سعی بر آن داشته ام که در این سمینار نمونه هایی از نکالیف زوجین که صد البته تمثیلی است را به حضورتان تقدیم نمایم.

مقدمه

تکنولوژی نوین ارتباطات در حالی که مزایای بسیاری را با خود دارد تاثیرات نامطلوبی را نیز با خود همراه داشته است . این تاثیرات از حیث روابط بین زن و شوهر نیز هستند. در جوامع اصیل علاقه و عشق هیچ گاه از طرف قانون وضع نشده است به همین دلیل تدوین قانون نمی تواند بقای فرهنگ های كهن را كه تكلیف زوج و زوجه را در برابر هم به عنوان ارزش های معنوی برقرار كرده تامین كند اما درحال حاضر بسیاری از كشورها به این معضل از طریق قانونگذاری ملی توجه كرده اند. موازین و دستورالعمل های موجود عموماً می تواند زن را در خانواده به لحاظ فرهنگ مردسالار قربانی فجایع متعددی كند در حال حاضر این امر از طریق اسناد حقوق بشر در معرض اصلاح قرار دارد و كنوانسیون های بین المللی راجع به امحای هرگونه تبعیض علیه زن درصدد بر آمده كه زن را از صورت یك قربانی در جوامع مردسالار رها و آزاد كند.بنابراین باید بتوان پیوند مناسب و مطلوبی بین آن بخش در فرهنگ های كهن و در حال حاضر به وجود آورد. زوج و زوجه از یك سو به عنوان دو انسان برابر در مقابله با آن بخشی از فرهنگ ها كه ناظر بر قربانی كردن زن در خانواده است قرار دارند. به طور مثال نكاح دائم بین زوج و زوجه با این دیدگاه مطرح است كه زوج و زوجه همدیگر را تكمیل كنند و از طریق برقراری رابطه معنوی نهاد خانواده را مستحكم كنند.این امر باید مورد پاسداری قرار گیرد و آن بخش از این فرهنگ كه زوجه را در حكم بخشی از اموال و متعلقات شوهر قلمداد می كنند، از میان برداشته شود. در حقوق كودك در خانواده مادام كه كودك تحت ولایت مادر و پدر قرار دارد قانون مدنی وظایف مشخصی را از حیث تعلیم و تربیت، تامین هزینه ها و... بر دوش پدر قرار داده است.در دنیای امروز جریان آزاد اطلاعات می توان به تاثیرات نامطلوب در مورد كودكان اشاره كرد. از این جمله خطرهایی مانند وجود فرهنگ های مهاجم كه با علایق و الفت های در معرض تهاجم پیوند مناسبی برقرار نمی كند، هستند این وضعیت می تواند تكالیف خانواده را به عنوان عرف های ریشه داری كه در برابر همدیگر برعهده دارند تضعیف كند. این گونه تهاجم ها و تضعیف ها توجه جوامع بین المللی را به خود معطوف كرده است كه دفاع از فرهنگ های كوچك تر در نتیجه گسترش تكنولوژی نوین ارتباطات برعهده دولت ها و سازمان های بین المللی است. از طریق پیوستن به كنوانسیون های جهانی راجع به حقوق كودك اقدامات مناسبی در مقابل معضل فرهنگ های در معرض تهاجم و حفظ و حراست آنها انجام گرفته است. با این حال چون فرهنگ های كهن و ریشه دار از طریق درج تكلیف قادر به دفاع از خود نیستند به همین لحاظ جوامع ملی و دولت ها بقای خود را در پاسداری از فرهنگ هایی كه براساس عرف در برابر فرزندان برقرار می كند برعهده می گیرد. از این طریق می توان از جهانی شدن فرهنگ استفاده مطلوب كرد و از تخریب نهاد خانواده از طریق جهانی شدن فرهنگ آن ممانعت به عمل آورد. در این نوشته تا حد ممكن از تفصیل مطالب خودداری شده و بسط بیشتر مباحث و موشكافی دقیق‌تر هر یك از دلایل به اهل فن و تحقیق كه توانی بیش از بضاعت علمی نگارنده دارند، واگذار شده است.  


فصل اول:  ازدواج شراکت برابر یا معامله

یکی از مهمترین عوامل شکست در زندگی زناشویی پیروی متعصبانه از نقشهای قراردادی و قالبی دیکته شده از سوی جامعه می باشد این نقشها به قرار ذیل است ۱

بخش اول : نقش مردان و زنان

الف : نقش مردان : مستقل ، حکمفرما و کنترل گر ، نان آور خانواده ، تصمیم گیرنده اصلی خانواده.

ب: نقش زنان : منفعل ، حساس و پشتیبان در روابط اجتماعی ، خانه داری ، بچه داری و پرورش کودک

هنگامیکه زن و شوهر مطابق اینگونه نقشهای قالبی زندگی زناشویی خود را آغاز میکنند نباید انتظار خوشبختی را نیز در سر داشته باشند چون در اینصورت دیگر آنها وارد زندگی مشترک نشده اند بلکه وارد یک معامله   مادام العمر گشته اند تعریف یک ازدواج سالم چنین است : ازدواج یک شراکت برابر دو جانبه می باشد که در آن با همکاری هر دو شریک رابطه ای پویا که در آن نیازهای هر دو شریک به طرز احترام آمیز و برابری برآورده می گردد شکل گرفته و حفظ میگردد. ازدواج پیمانی است میان دو شریک که در آن هر دو متعهد میگردند امین و پشتیبان یکدیگر باشند و فراز و نشیبهای زندگی را با یکدیگر و در کنار هم تجربه کنند

بخش دوم : چند ساختار ازدواج مبتنی بر معامله

ازدواج آن هم ازدواجی که برمبنای دادوستد شکل می گیرد دیگر تضمینی در بقای آن وجود نخواهد داشت زن و مرد دیگر به این قصد ازدواج نمی کنند که پشتیبان یکدیگر باشند و یا مانند دو دوست نیازهای یکدیگر را بدون هیچ چشمداشتی برآورده سازند بلکه در مقابل برآورده ساختن هر نیازی سهم خواسته معادل از یکدیگر مطالبه خواهند کرد.

چند ساختار ازدواج مبتنی بر معامله به قرار ذیل است :

الف : مرد متعهد میشود از لحاظ مالی زن را تامین کند و از زن انتظار دراد در مقابل نقش یک همخوابه را برای وی ایفا کند و یا بعنوان یک آشپز و یا مستخدم در خدمت وی باشد.

ب: زن زیبا و جذاب متعهد میگردد برغم بداخلاق بودن و یا زشت بودن مرد با وی ازدواج کند و در مقابل مرد باید مخارج وی را بنحو احسن تامین کند .

ج: مرد خوش سیما و جذاب متعهد میگردد برغم زشت بودن دختر با وی ازدواج کند بشرط آنکه پدر دختر متمول بوده و بتواند از ثروت وی منتفع گردد البته معاملات مذکور بصورت آشکار و صریح مطرح نمی گردد بلکه بصورت رفتاری ناخودآگاه و یا از پیش برنامه ریزی شده به مرحله اجرا در می آیند.

بخش سوم: وظایف مشترک ونقشهای کلیشه ای زوجین در زندگی

معمولا زن خانه موظف به انجام رساندن کارهای روزمره خانه که اغلب کسل کننده و خسته کننده بوده  و می بایست بطور مرتب و مکرر انجام گیرند می باشد وظایفی چون پخت و پز ، نظافت منزل ، مرتب کردن منزل ، شستن لباسها و ظرفها ، مرد نیز در مقابل وظیفه دارد تا کار کند و مخارج خانواده را تامین کند اینگونه نقشهای کلیشه ای تا آن حد در ذهن افراد ریشه دوانده که با هویت زنان و مردان عجین گردیده است بطوریکه مثلا اگر مردی بخواهد در انجام امور منزل به همسر خود کمک کند خانم خانه احساس گناه ، تردید و ندامت می کند. در واقع زن انجام وظیفه خانه را در حیطه انحصاری خود پنداشته و آنها را بخشی از هویت خود میداند ویا در نظر مرد ممکن است شاغل بودن همسر یک توهین و یا نشانه بی کفایتی وی تلقی گردد اما حقیقتا مفهوم زندگی مشترک چیست؟

تا زمانیکه شما و شریکتان در تمام جوانب زندگی با هم همکاری نداشته و مشترکازندگی خود را سرو سامان نداده باشید مفهوم زندگی مشترک عینیت نخواهد داشت تامین مخارج زندگی منحصرا برعهده مرد نیست انجام کارهای خانه نیز منحصرا در حیطه وظایف زن نیست با اینکه امروزه نقش زنان شاغل در جامعه مقبولیت یافته اما باز وظیفه خانه داری و بچه داری کماکان به دوش زنان است یعنی صرفنظر از اینکه زن تا چه مدت خارج از منزل کار کند هنگام بازگشت به منزل باید وظایف خانه داری و بچه داری خود را نیز تمام و کمال به انجام رساند. تقسیم وظایف و مسئولیتها بطور برابر و یکسان ضامن زندگی شما خواهد بودبا تقسیم عادلانه کارها و وظایف هم کارها سریعتر انجام میگیرد هم انجام کارها و وظایف مفرح تر می گردد پیروی متعصبانه از نقشهای سنتی زن و مرد یک ایراد بسیار بزرگ دیگر نیز دارد آن هم اینست که ایفای نقشهای اجتناب ناپذیر بدون قدردانی باقی می مانند بدن معنی که مثلاً زن در صورتی که وظایف خانه داری و بچه داری خود را بنحو احسن هم به انجام رساند مرد ممکن است تنها با این جمله از زحمات همسر قدردانی کند که : وظیفتو انجام دادی کار مهمی نکردی .تانین مخارج زندگی ، انجام امورخانه ، آشپزی ، شستن ظرفها ، نظافت منزل ، تصمیم گیری ها تنها بعهده کسانی است که زندگی را تشکیل داده اند زن و مرد با هم.

فصل دوم: جایگاه حسن معاشرت در روابط خانواده

بخش اول : از دیدگاه قرآن کریم

در قرآن کریم این توصیه اجالی بیان میشود مانند آیه 228 سوره بقره که می فرماید : ((و لهن مثل الذی علیهن بالمعروف)) : زنان را بر شوهران حقوق مشروعی است چنانچه شوهران را بر زنان    و گاه بطور تفصیلی بیان میگردد مانند ((الطلاق مرتان فامساک بمعروف او تسریح باحسان .....( بقره 229) : طلاق رجعی دوبار است پس از آن یا (باید زن را) به خوبی نگه داشت یا به شایستگی رها کرد در آیه می فرماید (( و اتمرو بینکم بالمعروف )) (طلاق 6) مشورت و سازش را بر پایه رفتار شایسته و نیکو مراعات کنید در سوره طلاق وقتی درباره قوانین زمان وعده عده سخن به میان می آورد می فرماید ((واتقو الله ربکم لاتخرجوهن من بیوتهن و لایخرجون الا ان یاتین بفاحشه مبینه و تلک حدود الله و من یتعد حدود الله فقد ظلم نفسه لا تدری لعل الله یحدث بعد ذلک امراً )) (طلاق 1 )  شما مردان در رفتار خانوادگی تقوای الهی پیشه سازید و هرگز همسرانتان را در ایام عده از خانه هایشان بیرون مکنید و خود ایشان هم بیرون نروند مگر آنکه مرتکب فحشا شوند این امور از حدود الهی است که باید مورد توجه قرار گیرد و کسیکه در احکام و حدود تعدی کند ابتدا به خود ظلم کرده است سپس در تایید برقوام خانواده و اهمیت عدم انحلال آن می فرماید(( لا تدری لعل الله یحدث بعد ذلک امرا)) که این مطلب بطور کنایی اهمیت آشتی زوجین و مطلوبیت آنرا از منظر شارع بیان می کند از موارد دیگر حسن معاشرت سکنا دادن زن است به گونه ای که موجب اذیت و آزار او نگردد و با حیثیت و شانیت او منافات نداشته باشد لذا در همان سوره طلاق می فرماید (( و اسکنوهن من حیث سکنتم من وجدکم و لاتضارهن لضیقوا علیهن)) (طلاق6) آنها را در همان منزل خویش که خود سکنا دارید سکنی دهید و به ایشان آزار و زیان نرسانید تا آنها را در مضیقه و رنج قرار دهید. آنچه از آیات یاد شده بدست می آید آن است که رعایت تقوی و حسن رفتار در خانواده موجب گشایش و توسعه زندگی است.

بخش دوم : به روایات از ائمه معصومین

همانطور که ملاحظه میشود حتی در آیات مربوط به طلاق و بعد طلاق هم به خوشرفتاری با زن و و رعایت اصل معروف و عدم ستمگری سفارش شده است روایات مربوط به حسن معاشرت نیز چگونگی رفتار با زوجه را باین می دارد که ما به جند نمونه آن بسنده می کنیم:

الف : امیرالمومنین در وصیت خود به محمد بن حنیفه می نویسند: با بانوی خود خوش صحبت باش چه در گفتار و چه در کردار همراه خوبی باش تا عیش تو خالص شود.

ب: پیامبر اکرم می فرمایند: سفارش مرا درباره زنان خود پاس بدارید تا از سختی حسابرسی رهایی یابید هر که سفارش مراپاس ندارد چه سخت است وضع او در پیشگاه خداوند ۲

ج: امام صادق فرمودند : هرچه ایمان بنده افزون شود محبت او به زنان فزونی می یابد ۳ البته منظور از محبت در اینگونه احادیث ، خوش رفتاری و پاسداشت کرامت زن در حد والای انسانی می باشد و هرگز نظر به جانب شهوت ندارد.

د : همچنین پیامبر( ص ) فرمودند: بهترین مردم در دین باوری کسانی هستند که با همسرانشان بهتر و انسانی تر رفتار کنند و من از همه شما به خانواده ام مهربانترم .

در هر حال پیامبر و بزرگان امت که همواره به پیروی از ایشان دستور داده شده ایم ، چنین بوده اند و هر که این الگو را واگذارد ، پیرو پیامبر اسلام و ائمه اطهار نخواهد بود . و خداوند می فرماید(( لقد کان لکم فی رسول الله اسوه حسنه لمن کان یرجوا الله و الیوم الاخر وذکرالله کثیراً ( احزاب 21 ) پیامبر الگویی برای شما بود : برای آنکس که امید به خدا و روز واپسین دارد و خدا را بسیار یاد می کند. از توجه مستقیم و اولیه خطاب حسن معاشرت به مردان و استفاده ضمنی تکلیف زنان به حسن معشرت می توان به این نکته رسید که سزاوار است که مردان در رعایت معشرت به معروف و صفا و صمیمیت و دوستی با همسر خویش پیشگام باشند. همچنان که آیات و روایات بسیاری که در رفتار با زن رسیده ، موید این مطلب می باشد.

بخش سوم : به معروف قانون

با کنکاشی در قانون متوجه می شویم که تعیین نوع تکالیف مربوط به زوجین از چشم قانونگذار دور نمانده و این امر را در قانون مدنی (مواد 1119-1102) بطور مشروح بیان می دارد تا در صورت تخلف هر یک از زوجین از وظیفه خود بر اساس قانون با او برخورد شود.از آن جمله است قانون حسن معاشرت. تکلیف مربوط به حسن معاشرت جنبه اخلاقی دارد، اما در قانون مدنی سوء معاشرت هر یک از زوجین تبعاتی دارد که قانون به آن اهتمام ورزیده است از آن جمله ماده 1103 ق.م که زن و شوهر را مکلف به حسن معاشرت می داند و ماده 1108 که می گوید اثر سوء معاشرت زن، بی بهره ماندن او از نفقه است و قانون 1111 که مربوط به سوء معاشرت مرد است. قانون در صورت استنکاف مرد از دادن نفقه و دیگر موارد، تدابیر لازم را اندیشیده است. پس شیوه قانونگذاری بر خانواده بعنوان پایگاهی برای رشد عواطف انسانی و ارضاء نیازهای فطری و تکامل مراحل عقلانی که متأثر از همین امور است کاملاً متمایز از سایر سیستمهای حقوقی است که در قالب آیین نامه های اداری صرف قابل تحقق و توجیه باشد.

بخش چهارم : به معروف در نگاه مفسران

علامه طباطبایی در تعریف معروف می فرماید: «معروف همان چیزی است که متضمن هدایت عقل، حکم شرع، فضلیت، محاسن خلق نیکو، سنت های حسنه و آداب است ۴

 مرحوم طبرسی در توضیح آیه «عاشروهن بالمعروف» می نویسد:  «مقصود همزیستی مطابق با فرمان خداوند است که ادای حقوق زن باشد، مانند حق بهره وری جنسی، پرداخت نفقه و سخن زیبا؛ معروف آن است که آزار جسمی و گفتاری به زن روا ندارد و در رویارویی با او گشاده رو باشد… ۵

 ملاحظه می شود که اضافه بر حق و عدل، رفتار و گفتار نیک، گشاده رویی و رعایت معیارهای اخلاقی و ارزشی نیز در حوزه مفهوم «معروف» لحاظ شده است. توجه به این نکته نیز اهمیت دارد که تعبیر «معروف» و آیات آن به شیوه و سبکی است که قانون عام و کلی را می رساند و با هیچ تخصیص و تقییدی سازگاری ندارد. حال این سؤال پیش می آید که ملاک و معیار در حسن معاشرت چیست؟ آنچه از سخنان بزرگان دین بر می آید، ملاک و معیار در حسن معاشرت، عرف و عادات، آداب و رسوم جامعه و شؤون زن می باشد. البته منظور از آداب و رسوم، سنتها و ارزشهایی است که از مسیر فطرت و عقل سلیم انسانی منحرف نشده و با سعادت، اهداف و انگیزه های تشکیل خانواده تناقض نداشته باشد. نهایتاً باید گفت هر رفتاری که در محدوده معروف جا گیرد، بایسته و هر گونه رفتاری که از این دایره بیرون افتد و موجب هتک حرمت و عدم احترام محسوب شود، ناپسند است. قرآن چه زیبا می فرماید که در نظام همسرداری لازم است رعایت «هن لباس لکم و انتم لباس لهن» (بقره، 187) بر اساس حفظ احترام متقابل و توجه به کرامت انسانی از سوی زوجین صورت گیرد. در واقع اسلام پایه اصلی خانواده را بر عواطف و وحدت ریخته است که عملاً زن و مرد از مرزهای خود به نفع دیگری می گذرند.



برچسب ها : حقوق و تکالیف غیرمالی زوجین ,
آرشیو موضوعی : حقوق مدنی ,
» ماهیت حقوقی ایفای غیر موضوع تعهد ( 1395/04/5 )
» قرارداد عدم تجارت ( 1395/03/28 )
» اركان عقد مضاربه در حقوق اسلام و حقوق مدنی ایران (قسمت اول) ( 1395/03/27 )
» اركان عقد مضاربه در حقوق اسلام و حقوق مدنی ایران (قسمت دوم) ( 1395/03/27 )
» انواع ابلاغ اوراق قضایی و شیوه های اجرای آن (قسمت اول) ( 1395/03/11 )
» انواع ابلاغ اوراق قضایی و شیوه های اجرای آن (قسمت دوم) ( 1395/03/11 )
» نمونه قضیه نگاری دادنامه ( 1395/03/11 )
» قرار تامین کیفری و تاسیس جدید قرار نظارت ( 1395/03/11 )
» نظریه های مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه ( 1395/03/2 )
» رأی وحدت رویه شماره ۷۴۷ ( 1395/03/2 )
» عقود اذنیه ( 1395/03/2 )
» شرایط وقف به وسیله شخص حقوقی (قسمت اول) ( 1395/03/1 )
» شرایط وقف به وسیله شخص حقوقی (قسمت دوم) ( 1395/03/1 )
» دانلود متن کامل لایحه جدید شوراهای حل اختلاف ( 1394/11/17 )
» مجازات مرتكب در تكرار جرم ازمنظر قانون مجازات اسلامی ( 1394/06/31 )
» حقوق شهروندی و تفتیش و بازرسی خودرو ها بدون كسب اجازه مخصوص از مقام قضایی ( 1394/06/7 )
» تعریف وخصوصیات شرکت مدنی درقانون یکنواخت آمریکا (قسمت اول) ( 1394/05/21 )
» تعریف وخصوصیات شرکت مدنی درقانون یکنواخت آمریکا (قسمت دوم) ( 1394/05/21 )
» مبانی و معیار های کشف قصد مرتکب در قتل عمد (قسمت اول) ( 1394/05/13 )
» مبانی و معیار های کشف قصد مرتکب در قتل عمد (قسمت دوم) ( 1394/05/13 )
درباره ما

مدیر اجرایی: امین بهزادیان
سردبیر: مجتبی بهزادیان
وکیل دادگستری و مشاور حقوقی
مشاور سردبیر: مهشید عابدی
وکیل دادگستری و مشاور حقوقی


آمار سایت

کل بازدید ها :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد کل مطالب :
بروز شده در :
Share food, change lives

نظرتان درباره وبلاگ ما چیست؟



Lawjournal.mihanblog.com website reputation

موسسه محک موسسه محک