تبلیغات
Law Journal

مبانی و معیار های کشف قصد مرتکب در قتل عمد (قسمت اول)

نویسنده : سید ذبیح الله علوی


چکیده 
کشف قصد از مباحث بسیار مهم و حساس فقهی حقوقی می باشد. زیرا از طرفی ملاک در عمد و غیر عمد بودن قصد قتل وعمد قصد قتل توسط جانی است در واقع بحث برسر جان انسان می باشد و ممکن است یک اشتباه جان انسان بی گناه را به خطر بیندازد. از طرفی اثبات آن نیز مشکل است زیرا ؛ قصد از امور درونی است که اثبات آن مشکل است. در تحقیق در ابتدا تعریف از قتل عمد و عناصر آن  بیان شده و بعد وارد بحث معیار های کشف قصد شدایم.معیارهای را به  دو دسته ذهنی و عنیی تقسم نموده و باتوجه به این که در فقه بیشتر به معیار عینی توجه شده به معیار عینی را مورد بحث و برسی قرارده ایم. معیار های عینی کشف، که در فقه مورد توجه قرار گرفته سه دسته می باشد.
الف: وسیله قتل نوعا قتاله باشد. ب: فعل نوعا قتاله باشد. ج: وضعیت مجنی علیه
اولین معیار که مورد بررسی قرار گرفته معیار قتاله بودن وسیله قتل می باشد. در این قسمت به تفصیل تمام صورت های آن را مطرح کرده و اقوال موافقی و مخالفین را با الده که ذکر کرده اند مودر برسی قرار داده ایم.باتوجه به اینکه معیار های دیگر از لحاظ صور متصور اقوال و ادله با معیار اول مشابهت دارد از ذکر تفصلات آن ها صرف نظر شده است.

مقدمه
وَ لَكُمْ فِی الْقِصاصِ حَیاةٌ یا أُولِی الْأَلْبابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ[1]
اى صاحبان خرد! براى شما در قصاص مایه زندگى است، باشد كه [از ریختن خون مردم بدون دلیل شرعى‏] بپرهیزید
کشف قصد از مباحث بسیار مهم و حساس فقهی حقوقی می باشد که بسیار جای کار و تحقیق دراد. زیرا علاوه بر اهمیت موضوع که بسیار از گره‏های قضای در گرو حل درست این مسأله می باشد . متاسفانه مورد توجه محققان نیز قرار نگرفته و کار کامل وجامعی در این باب صورت نگرفته است. فقط در لابلای کتب فقهی در زمن بحث قتل عمد  آن پرداخته شده است.در حالی اثبات قصد در قتل عمد یکی از مباحث حساس و مهم فقهی حقوقی می باشد. زیرا از طرفی ملاک در عمد و غیر عمد بودن قصد قتل وعمد قصد قتل توسط جانی است در واقع بحث برسر جان انسان می باشد و ممکن است یک اشتباه جان انسان بی گناه را به خطر بیندازد. از طرفی اثبات آن نیز مشکل است زیرا ؛ قصد از امور درونی است که اثبات آن مشکل است. و نمی توان فقط به ادعای جانی یا مجنی علیه آن ثابت کرد.  لذا در فقه معیار های برای کشف قصد در نظر گرفته اند که طبق آن معیار قصد را مفروض می‏گیرند. اما در خود این معیارها بحث است که تا چه حد حجیت دارد  در صورت تداخل کدام مقدم است در این مقاله اقول فقها در این معیار ها و اخلافاتی که وجود دارد مورد بررسی قرار داده می شود.

تعریف قتل عمد

در لغت: «قتل عمد» مرکب از دو کلمه «قتل» و «عمد» می‏باشد، بنابراین برای روشن شدن مفهوم «قتل عمد» باید معنای این دو کلمه روشن شود.
قتل: «القتل فی اللّغة: فعل یحصل به زهوق الرّوح یقال: قتله قتلاً : أزهق روحه،»[2]
درلغت عملی را که با آن سلب روح بشود قتل گویند.
إِزْهَاقُ النَّفْسِ[3] قتل یعنی سلب حیات.
عمد: «هوالاستقامة فى الرّأى و إرادةِ الشى ء. من ذلك عَمَدْتُ فلاناً ، إذا قَصدتَ إلیه.»[4]
عمد در لغت به معنی استقامت در رأی و اراده آمده و به همین معناست « عَمَدْتُ فلاناً» یعنی قصد کردم فلان شخص را.
حال در تعریف لغوی قتل عمد می‏توان گفت: اگرسلب روح و حیات از انسان همرا باقصدو اراده باشد قتل عمد گویند. «سمى ذلك عمداً لاستواء إرادتك إیَّاه»[5]
در اصطلاح: اما در تعریف اصطلاحی علمای فقه و حقوق تعاریف گوناگون را ارائه کرده اند:امام خمینی (ره): «و هو إزهاق النفس المعصومة عمدا مع الشرائط»[6] (وآن بیرون كردن عمدی روح معصوم (محفوظ و محترم) از بدن انسان است، با شرایطى كه مى آید.
مجلسی دوم محمد باقر(ره): «قتل عمد آن است كه قصد كند بالغ عاقل كشتن كسى را به فعلى كه غالبا كشنده باشد یا نباشد و بكشد، یا قصد كشتن نداشته باشد و كارى بكند كه غالبا كشنده باشد.»[7]
محمد حسن مرعشر شوشتری با تواجه به تعاریف فقها، در تعریف قتل عمد چنین می نوسد: با توجه به مواردى كه فقهاء آنها را مصادیق قتل عمد مى دانند و نیز مواردى كه جزء مصادیق قتل عمد نمى شمارند. بهترین تعریفى كه مى توان براى قتل عمد نمود، چنین است:
قتل العمد هو ان یقصد الفاعل القتل و ایقاعه على الوجه المقصود، سواء كان ذلك القصد اصالیاً او تبعیاً، متعلقاً بالكلى او جزئى، بالمباشره او بالتسبیب او بهما.
قتل عمد آن است كه فاعل قصد قتل داشته باشد و قتل را بهمان نحوى كه قصد كرده است واقع سازد، خواه آن قصد اصلى باشد و یا تبعى و به شى ء كلى (غیر معین) و یا به جزئى (شخص معین) تعلق گرفته باشد و با مباشرت باشد، یا تسبیب و یا هر دو.)[8]




برچسب ها : کشف قصد مرتکب , قتل عمد ,
آرشیو موضوعی : حقوق جزا ,

مبانی و معیار های کشف قصد مرتکب در قتل عمد (قسمت دوم)

نویسنده : سید ذبیح الله علوی


ج) وسیله نوعا قتاله اما قصد و عمدم قصد قتل معلوم نباشد.

در صورتی که مرتکب از وسیله نوعا کشنده استفاده کرده و قتل صورت گرفته اما قصد و عدم قصد معلوم نباشد. حکم این صورت از بیان دوصورت بالا روشن می شود، می‏توان گفته با تواجه به صورت دوم  این صورت به طریق اولا قتل عمد می‏باشد؛ زیرا در این جا که وجود یا عدم قصدقتل معلوم نیست خود وسیله نوعا کشنده را معیار عینی برای کشف قصد قرار داده شده. و قصد قتل را ثابت شده می دانند. یعنی هرجا که قصد قتل معلوم نباشد اما وسیله قتل عادتا کشنده باشد، استفاده از آن وسیله را معیار برای کشف قصد می دانند زیرا هر شخص عادتا برای آنجام یک عمل وسیله مناسب آن را بکار می برد.باتوجه به اینکه حکم این صورت از صورت دوم روشن شده است فقط به ذکر چند قول اکتفاء می شود زیرا ادله این صورت عین ادله قول مشهور در صورت دوم می باشد وقول مخالفی هم وجود ندارد.
اقوال فقها:
تکمله المنهاج:«یتحقّق العمد بقصد البالغ العاقل القتل و لو بما لا یكون قاتلًا غالباً فیما إذا ترتّب القتل علیه، بل الأظهر تحقّق العمد بقصد ما یكون قاتلًا عادةً و إن لم یكن قاصداً القتل ابتداءً»[33]
شیخ طوسی(ره) در مبسوط: «إذا ضربه بمثقل یقصد به القتل غالبا كاللت و الدبوس و الخشبة الثقیلة و الحجر فقتله فعلیه القود،...»[34]
از این عبارات استفاده می شود در صورتی که قتاله بودن وسیله قصد مفروض می باشد.
چند نکته:نکته‏ای که لازم است در اینجا مورد توجه قرار گیرد این است که گفته شد در وسیله نوعا کشنده چون قصد تبعی وجود دارد قتل عمد است. یعنی لازمه استفاده از آن وسیله قصد قتل می بادشد؛ اما باید توجه داشت كه قصد قتل تبعى، وقتى تحقق مى یابد كه فاعل بملازمۀ مورد نظر توجه داشته باشد. اما اگر به این امر توجه و آگاهى نداشته باشد، قتل مذكور را نمى توان قتل عمد دانست.[35]
به عبارت دیگر می توان گفت که آیا علم فاعل به قتاله بودن وسیله نقش در عمد بودن یا نبودن قتل دارد یا نه ندارد؛ همین که در عرف مردم آن وسیله قتاله شاخته شده باشد کفایت می کند چون جانی در بین مردم بوده پس فرض بر علم او می باشد.گاهی مرتکب در نفس عملی که انجام می دهد مشتبه است، یعنی نمی داند که در حال انجام یک کار نوعا کشنده است. مثلافردی به قصد شوخی و به تصور اینکه تفنگ خالی از فشنگ است به طرف دوستش نشانه گیری کرده و شلیک می کند. اتفاقا تفنگ مسلح بوده و منجر به فوت مجنی علیه می شود. یا در جایی دیگر شخصی دوستش را به قصد شوخی و به تصور اینکه آب رود خانه عمیق نیست به داخل رود خانه پرتاب می کند. اما رود خانه عمیق بوده و به علت قدان مهارت شناگری در مجنی علیه، نامبرده فوت می کند.در این مثال ها اگرچه قصد قتل نبوده اما وسیله عادتا قتاله بوده و از طرفی مرتکب علم به قتاله بودن نداشده است. ماهیت این قتل ها چیست؟
عبارت بعض علما مثل صاحب جواهر این را می رساند که علم فاعل شرط باشد زیرا می فرماید: لأن «القصد إلى الفعل المزبور كالقصد إلى القتل»[36] لازمه این حرف آن است که مکلف با علم و آگاهی به قتلاه بودن وسیله از آن استفاده کرده است.جای دیگر که از کلام علما، شرط علم  فاعل به قتاله بودن را می توان از آن استفاده کرد در بحث تقدیم غذای مسموم است. اگر تهیه کننده غذا جاهل به سمی بودن غذا باشد اکثر علما قتل را عمد نمی دانند.[37]در اینجا غذای مسموم یک وسیله قتل است اما آورنده غذا علم به آن ندارد، از این جهت شبه دو مثال بالاست که شخص علم به مسلح بودن تفنگ ندارد یا علم به عمیق بودن رود خانه ندارد.بعضی از حقوق دانان نیز به این مطلب اشاره نموده اند.[38] و گفته اند چون قانون گذار مقرر داشته «قاتل عمدا کاری انجام دهد ....» یعنی اینکه قاتل به ماهیت کار خویش آگاه است می داند که در حال انجام کارنوعا کشنده است. بنابر این در صورت عدم علم قتل عد ثابت نمی شود.

جمع بندی:

بنابر این می توان گفت قتل عمد از جرایم مقید به نتیجه می باشد و فعل و نتیجه آن هردو باید مورد اراده و خواست فاعل باشد. اما در صورتی که فاعل قصد فعل داشته باشد بدون آنکه نتیجه‏ای را که از آن حاصل می‏شود در نظر داشته باشد و ترتّب این نتیجه بر فعل ارتکابی محتمل و قابل پیش بینی باشد لیکن فاعل از ارتکاب آن نپرهیزد، عمل او منجر به قتل شود. قصد قتل مفروض گرفته شده و فاعل به قتل عمد محکوم می شود. ادله قول مخالف ضعیف و غیر قابل استناد بود.ملاک در قتاله بودن آلت تشخیص عرف می باشد و علم مرتکب نیز به قتاله بودن آلت قتل شرط می باشد




برچسب ها : کشف قصد مرتکب , قتل عمد ,
آرشیو موضوعی : حقوق جزا ,
صفحات سایت: [ 1 ] [ 2 ]
» ماهیت حقوقی ایفای غیر موضوع تعهد ( 1395/04/5 )
» قرارداد عدم تجارت ( 1395/03/28 )
» اركان عقد مضاربه در حقوق اسلام و حقوق مدنی ایران (قسمت اول) ( 1395/03/27 )
» اركان عقد مضاربه در حقوق اسلام و حقوق مدنی ایران (قسمت دوم) ( 1395/03/27 )
» انواع ابلاغ اوراق قضایی و شیوه های اجرای آن (قسمت اول) ( 1395/03/11 )
» انواع ابلاغ اوراق قضایی و شیوه های اجرای آن (قسمت دوم) ( 1395/03/11 )
» نمونه قضیه نگاری دادنامه ( 1395/03/11 )
» قرار تامین کیفری و تاسیس جدید قرار نظارت ( 1395/03/11 )
» نظریه های مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه ( 1395/03/2 )
» رأی وحدت رویه شماره ۷۴۷ ( 1395/03/2 )
» عقود اذنیه ( 1395/03/2 )
» شرایط وقف به وسیله شخص حقوقی (قسمت اول) ( 1395/03/1 )
» شرایط وقف به وسیله شخص حقوقی (قسمت دوم) ( 1395/03/1 )
» دانلود متن کامل لایحه جدید شوراهای حل اختلاف ( 1394/11/17 )
» مجازات مرتكب در تكرار جرم ازمنظر قانون مجازات اسلامی ( 1394/06/31 )
» حقوق شهروندی و تفتیش و بازرسی خودرو ها بدون كسب اجازه مخصوص از مقام قضایی ( 1394/06/7 )
» تعریف وخصوصیات شرکت مدنی درقانون یکنواخت آمریکا (قسمت اول) ( 1394/05/21 )
» تعریف وخصوصیات شرکت مدنی درقانون یکنواخت آمریکا (قسمت دوم) ( 1394/05/21 )
» مبانی و معیار های کشف قصد مرتکب در قتل عمد (قسمت اول) ( 1394/05/13 )
» مبانی و معیار های کشف قصد مرتکب در قتل عمد (قسمت دوم) ( 1394/05/13 )
درباره ما

مدیر اجرایی: امین بهزادیان
سردبیر: مجتبی بهزادیان
وکیل دادگستری و مشاور حقوقی
مشاور سردبیر: مهشید عابدی
وکیل دادگستری و مشاور حقوقی

آمار سایت

کل بازدید ها :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد کل مطالب :
بروز شده در :

نظرتان درباره وبلاگ ما چیست؟




موسسه محک موسسه محک